Z okazji zbliżającego się Dnia Św. Patryka, warto napisać kilka słów o patronie, a także o pracowniczce Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu, która od lat zajmuje się historią kulturalnych relacji polsko-irlandzkich. Jeśli Patryk i jego dzień kojarzy się niektórym tylko z intensywną konsumpcją piwa irlandzkiego, należałoby tu coś dodać…
Św. Patryk żyjący w 5 w.n.e. był chrześcijaninem z dawnej Brytanii, który porwany przez pogańskich piratów irlandzkich, spędzić miał 6 lat jako niewolnik, nim niebiańska wizja zachęciła go do ucieczki. Te smutne losy Patryka najlepiej wyraża jego słynna modlitwa, Lorica. W której ubogi, ścigany przez zbirów uciekinier, zwraca się o pomoc do Nieba. Prośby jego zostały wysłuchane, dotarł do Galii, stał się duchownym, po czym wrócił na wyspę, gdzie jego unikalna trójjęzyczność (języki celtycki brytański, irlandzki i łacina) ułatwiła mu misję. Widoczna na zdjęciu katolicka katedra w Amagh (Irlandia Pn.) to miejsce, w którym, założył pierwsze opactwo.
Irlandia jako mała wyspa, doznała w historii wielu przeciwności zwłaszcza od Wielkiej Siostry, Brytanii, której królowie podporządkowali ją sobie mimo oporów, od 12 w. W okresie Reformacji pozostała w większości katolicka, co łącznie uciskiem ekonomicznym skutkowało represjami i wywołała zjawisko masowej migracji na kontynent europejski, a później do Ameryki. Już w 17 w. Irlandczycy, podobnie jak Szkoci, docierali do Polski. Wielu z nich służylo w wojsku Rzeczypospolitej.
Odosobnienie wyspiarskie i wpływy dawnej kultury Celtów wytworzyły unikalną kulturę literacką i muzyczną. Jednym z najsławniejszych harfiarzy był Turlougch O’Carolan Toirdhealbhach Ó Cearbhaln żyjący na przełomie 17/18 w., którego, muzyka zawierała też wpływy włoskie.
Badania Katarzyny Gmerek od lat koncentrują się na historii relacji między Polską a Irlandią, lecz także Szkocją ogólnie od 18 w. do początku 20 w. Trudna sytuacja Rzeczypospolitej i Zielonej Wyspy miały pewne podobieństwa w tym czasie, a także wiele różnic, a wszystko to może być przedmiotem badań. W 2010 opublikowała na ten temat swój doktorat, a na jego promocję w Bibliotece Uniwersyteckiej przybyło z wizytą dwóch przebywających właśnie w naszym kraju polityków irlandzkich, co było nieoczekiwanym zaszczytem dla autorki. Nie będąc na etacie naukowym uczelni, pozwoliła sobie na szeroki zakres badań wszystkich dziedzin, które wzbudzały jej ciekawość. Zaczęło się to od dziewiętnastowiecznych polityków irlandzkich wspierających sprawę polską w parlamencie brytyjskim, jak William Smith O’Brien, który odwiedził Polskę i Litwę w 1863. Później odkryła w Polsce potomków irlandzkich emigrantów z 18 w., tzw. „Dzikich Gęsi”. To drugie zaowocowało badaniami nad historią i genealogią rodziny polskich O’Byrnów, na temat których publikuje systematycznie do dziś.
Autorka przed posiadłością Caheirmoyle, Hr. Limerick, w której mieszkał niegdyś William Smith O’Brien, oraz grób W.S O’Briena.
Zdjęcia poniżej przedstawiają na ziemie O’Byrnów, posiadłość Byrnesgrove hrabstwo Kilkenny – O’Byrnów tam nie ma. Są groby z zatartymi napisami i osada gdzie mieszka inna rodzina. Potomkowie rodu mieszkają dziś w różnych częściach Irlandii oraz w Polsce, w Olsztynie i w Krakowie. Zbadano ich DNA, które jest charakterystyczne dla prowincji Leinster.
Wszystkie wizyty w Irlandii sprawiły autorce ogromną radość, choć zarazem wymagały wielu starań, przy braku grantów. Jest bibliotekarką z tytułem doktorskim. Z dumą należy do Polskiego Towarzystwa Badań Irlandystycznych (PAIS) oraz bierze udział w konferencjach i publikuje. Jej ostatnim osiągnięciem jest przetłumaczenie z języka angielskiego historii rodziny Markiewiczów, biografii polskiego dramaturga i malarza Kazimierza Józefa Dunin-Markiewicza i jego małżonki – Constance Georgine Gore-Booth, która również była artystką, a w późniejszym okresie bojowniczką o wolność Irlandii.
Dr Katarzyna Gmerek pisała także o strajkach szkolnych w Wielkopolsce 1905-1908, kiedy to irlandzki pisarz i działacz na rzecz odrodzenia języka irlandzkiego, Shane Leslie, zebrał tysiące podpisów dzieci irlandzkich do petycji poparcia dla dzieci polskich. Artykuł na ten temat został opublikowany w wolnym dostępie. Kilka jej innych artykułów dostępnych jest też na stronach Irish-Polish Society Yearbook.
Gmerek, K. (2018). Shane Leslie and the Irish Support for Language Struggle in Poland. Studia Celtica Posnaniensia, 3, 89–108. https://doi.org/10.2478/scp-2018-0005, Dostęp w: https://pressto.amu.edu.pl/index.php/scp/article/view/scp-2018-0005
Publikacje dr Katarzyny GMEREK https://researchportal.amu.edu.pl/info/author/UAM77398/
Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.