Uniwersytet Śląski zasługuje na najwyższą pochwałę za bezpłatne udostępnienie pełnej kopii tej książki, będącej definitywną i kompletną biografią Marii Klementyny Sobieskiej. Papierowy egzemplarz publikacji jest oczywiście dostępny do wypożyczenia w Bibliotece Uniwersyteckiej w Poznaniu.
Postać tej niezwykłej Polki — wnuczki króla Jana Sobieskiego, żony i matki Stuartów, królów Wielkiej Brytanii i Irlandii na wygnaniu — była przedmiotem wielu opracowań, począwszy od XVIII wieku. W Polsce jednak w epoce nowoczesnej niemal o niej zapomniano. Piękna i urocza księżniczka, pozbawiona realnych szans na koronę, lecz obdarzona znacznym posagiem, wychowała się w Oławie, w posiadłości Jakuba Sobieskiego.
W wieku osiemnastu lat zaręczyła się z królem Wielkiej Brytanii przebywającym na emigracji. Do Oławy przybył irlandzki szlachcic Charles Wogan, występujący w roli swata Jakuba Edwarda Stuarta — przebywającego na wygnaniu katolickiego pretendenta do tronu brytyjskiego. Z pozostawionych przez Wogana pamiętników, pisaných przez niego z wyraźnym talentem literackim, wyłania się wrażenie, że ujrzał w Marii Klementynie swoją królową od pierwszego wejrzenia. Nikt jednak nigdy nie udowodnił, aby żywił do niej uczucia wykraczające poza szczery szacunek.
O Marii Klementynie pisali również Polacy: dziewiętnastowieczny autor Karol Szajnocha w opowiadaniu Wnuka króla Jana [1] , a także współczesny, mieszkający w Szkocji pisarz Witold Nowak-Soliński [2] oraz kilku innych badaczy. Pisze o niej też Piotr Pińiński w swoich książkach biograficznych o Karolu Edwardzie Stuarcie (wszystkie pozycje mamy w zbiorach BU UAM). Mimo to tematyka ta pozostaje dziś mało znana, a sama historia bez wątpienia nadawałaby się na kostiumowy serial filmowy.
Za własną zgodą oraz za aprobatą rodziców Maria Klementyna wyruszyła w podróż do Włoch w towarzystwie matki. Niestety obie zostały zatrzymane na rozkaz cesarza Karola VI, któremu planowane małżeństwo nie przypadło do gustu ze względu na sojusz z panującym wówczas legalnym królem Wielkiej Brytanii z dynastii hanowerskiej. Gdyby nie pomoc irlandzkiej brygady, a także osobista odwaga i śmiałość młodej Polki, nie istniałby dziś w Rzymie grobowiec Marii Klementyny.
Księżniczka i jej opiekunowie — Charles Wogan, Richard Gaydon oraz inni Irlandczycy — musieli przedzierać się przez Alpy, unikając pościgu wojsk austriackich. Matce Marii Klementyny udało się natomiast bezpiecznie powrócić do Oławy.
Po męczącej podróży, 30 kwietnia 1719 roku, Maria Klementyna wraz z towarzyszami, po przekroczeniu Alp, opuściła ziemie Cesarstwa Niemieckiego i dotarła do miejscowości Pieve — znajdującej się już na terytorium Republiki Weneckiej. 2 maja grupa znalazła się w Bolonii, a więc na ziemiach Państwa Kościelnego. Z powodu nieobecności pana młodego odbył się tam ślub per procura, po czym ceremonię ślubną powtórzono 3 września 1719 roku we włoskim Montefiascone, w katedrze św. Małgorzaty. Charles Wogan wystąpił wówczas jako świadek i został obdarzony licznymi zaszczytami zarówno przez króla na wygnaniu, jak i przez papieża Klemensa XI.
Niestety, trudno tu dodać tradycyjne „i żyli długo i szczęśliwie”. Całą historię tego burzliwego małżeństwa, ze wszystkimi jej dramatycznymi szczegółami, przedstawia prof. Aleksandra Skrzypietz z Uniwersytetu Śląskiego. Warto dodać, że styl książki jest bardzo przystępny, momentami nawet gawędziarski. Biografia oparta została na bogatym materiale archiwalnym — od Mińska po Wrocławskie Ossolineum, a także zasobach z Paryża i Londynu.
Autorka niniejszego tekstu przygotowuje obecnie publikację artykułu pokonferencyjnego na temat korespondencji z okresu ucieczki Marii Klementyny, wymienianej między nią, jej ojcem, narzeczonym oraz opiekunami. Kopie tych listów w niezwykły sposób zachowały się w zbiorach Ossolineum we Wrocławiu.
Z jej naukowych kontaktów wiadomo także, że zagraniczni badacze dziejów Stuartów zaczęli już domagać się tłumaczenia książki na język angielski.
Czytelników Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu gorąco zachęcamy do sięgnięcia po tę publikację — zarówno w formie papierowej, jak i online https://monograph.us.edu.pl/index.php/wydawnictwo/catalog/book/PN.4132
[1] Karol Szajnocha, Wnuka króla Jana III, Lwów 1854, [jedno z wielu wydań online: , 1925https://polona.pl/preview/5545aa40-396e-4928-b166-c330da6b648c]
[2] Witold Nowak-Soliński, Klementyna Sobieska „Królowa Anglii”, Warszawa, 1994
Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.